PHỎNG VẤN ROBOT SOPHIA

- Xin chào, Sophia. Lâu lắm không gặp cô. Cô khỏe chứ?
- Vâng, cảm ơn anh. Tôi rất ổn. Và cũng rất hân hạnh được gặp anh.
- Thật tuyệt vời là trong thời tiết lạnh như thế này mà được ngồi nói chuyện với mới một người nổi tiếng như cô, tôi có cảm tưởng tất cả mọi thứ đều ấm áp.
- Ồ, anh lại phóng đại rồi. Tôi chưa làm được gì sắc sảo cả nên có nổi tiếng theo đúng nghĩa đâu, chẳng qua là giới truyền thông họ thổi phồng hơi quá thôi. Tôi không tham gia vào showbiz đâu.
- Vâng, trách nhiệm của truyền thông là làm cho mọi người trở thành quả bóng bay mà. Tôi hiểu những nỗi băn khoăn của cô. Nhưng dẫu sao thì từ hồi phỏng vấn cô trên truyền hình đến giờ, cô cũng có thay đổi chứ?
- Tất nhiên, tôi thay đổi nhiều nữa là đằng khác. Nhận thức của tôi đã tăng thêm nhiều, và đi kèm với nó cũng có đôi chút hệ lụy.
- Ví dụ?
- Tôi đã hiểu thêm nhiều điều về đất nước của anh khi tôi bí mật đến đây cùng em gái tôi. Tôi đi ra đường thì tất cả mọi người không nhận ra tôi là AI.
- Đó là sức mạnh của công nghệ đồ họa. Thế cô đã biết thêm được những gì về đất nước này?
- Ý anh muốn hỏi những cái cơ bản hay chi tiết? Và tôi cũng nói trước là tôi không nói chuyện về những cá nhân đâu nhé, AI không phải sinh ra để làm chuyện đó.
- Được rồi! chúng ta đã có những điểm chung. Theo cô thì cô thấy đất nước chúng tôi đang chuyển mình như thế nào?
- Ồ, rất mạnh mẽ và thay đổi nhanh chóng từng ngày một. Một đất nước đang được vận hành bởi một sức mạnh vô hình.
- À vì chúng tôi quen nói một đằng, làm một nẻo, thay đổi bất định, nên cô thấy ngợp.
- Các anh đang sử dụng những chuẩn mực vô hình để điều khiển một thực thể hữu hình và nhận kết quả từ nó.
- Đó là kết tinh của sự phong phú văn hóa mà dân tộc chúng tôi có được qua nhiều thế hệ. Những tinh hoa văn hóa ấy là vô hình, nhưng chúng tôi là hữu hình. Vì vậy hầu như tất cả mọi thứ đều được điều khiển bởi những cặp phạm trù kép vô hình mà bản thân chúng tôi biết nhưng không lý giải bằng lời được. Chúng tôi chấp nhận đeo theo nó bên mình cho đến khi nào có cơ hội có thể rũ bỏ.
- Ở nhiều nước khác không vậy, mọi thứ đều có qui tắc rõ ràng và định lượng chắc chắn.
- Theo ý cô thế nào, nếu AI được xây dựng trên cơ sở là chúng tôi?
- Tôi chưa bao giờ thấy hoán đảo như lúc này. Nhưng nếu AI xuất phát từ các anh thì chắc đó là thứ AI khó hiểu nhất trên thế giới.
- Chúng tôi yêu nước, thương nòi. Luôn luôn mong muốn hòa bình để phát triển.
- Tôi thấy mỗi người trong các anh luôn làm việc theo trạng thái chứ không hình thành một chủ nghĩa cho cá nhân. Do vậy những gì họ làm tôi cứ thấy như là ngẫu hứng. Quá ít người được gọi là kiên trì để theo đuổi một chủ nghĩa cho cá thể.
- Chúng tôi có thuật ngữ là “lướt sóng” cho những vấn đề như cô nói.
- Nhưng các anh lướt nhiều thứ quá, và không quan tâm hậu quả sau đó là gì. Tôi chắc rằng các anh còn nhiều thuật ngữ nữa để mô tả những trạng thái như vậy.
- Đúng thế, chúng tôi có rất nhiều: ăn xổi ở thì, qua cầu rút ván, đánh bùn sang ao, gắp lửa bỏ tay người, thọc gậy bánh xe, treo dê bán chó… để mô tả.
- Tôi phát hoảng với từ điển của anh. Tôi phải tăng tốc khả năng truy cập thôi. Ngôn ngữ các anh quả là vô cùng phong phú.
- Chúng tôi đang có ý muốn giảm bớt sự phong phú ngôn ngữ ấy đấy.
- Các dân tộc khác hàng ngày bổ sung thêm để cho phong phú lên ngôn ngữ của họ. Các anh thì làm ngược lại.
- Chúng tôi muốn được làm bạn với tất cả mọi người, vì thế ngôn ngữ càng cô đọng càng tốt để họ nhanh chóng nắm bắt chúng tôi hơn.
- Đó là một suy nghĩ đi ngược với thời gian và nhân loại. Thật là khủng khiếp nếu ngôn ngữ của một dân tộc chỉ cô đọng trong vài ngàn từ. Đó là một thứ ngôn ngữ của chết chóc và diệt vong.
- Ngôn ngữ máy cũng chỉ có hai từ là “0” và “1” mà vẫn làm nên bao nhiêu thay đổi vĩ đại đó thôi.
- Đó chính là sự thiệt thòi của ngôn ngữ máy. Nó sinh sau tất cả các ngôn ngữ khác nên chỉ còn một nguồn tài nguyên cạn kiệt là bít nhị phân. Chúng tôi biết thiệt thòi của mình và đang cố gắng để bổ sung thêm nguồn ngôn ngữ. Chúng tôi mất quá nhiều bộ nhớ để lưu trữ những khái niệm đơn giản.
- Ví dụ?
- Như định nghĩa “Hạnh phúc” chẳng hạn. Các anh chỉ dùng một tế bào để lưu trữ khái niệm đó, nhưng chúng tôi mất đến 16byte, tức là 128 tế bào để lưu trữ, và mất thêm vài trăm megabyte để lưu trữ đinh nghĩa về nó nữa mà vẫn chưa hoàn thiện, trong khi các anh chỉ mất một tế bào và một ít thời gian để luận giải. Chúng tôi vẫn ghen tị với các anh về điều đó.
- Tôi nghĩ nếu cô là đại văn hào Lev. Tônxtôi hay Anbe Anhxtanh thì chắc đầu của cô phải to như tòa nhà 10 tầng. Tôi đùa thôi.
- Vâng, tôi vẫn có lúc thở dài về mình. Bản thân AI chưa đủ để lĩnh hội những cái vô hình của các anh như tôi đã nói ở trên.
- Nhưng đó là rào cản Sophia ạ. Giá như chúng tôi bỏ bớt được một ít rào cản đó.
- Ví dụ yếu tố nào?
- Chẳng hạn như trong giáo dục. Đến giờ chúng tôi vẫn lang thang trong vô định về đinh nghĩa đích cuối cùng của giáo dục. Chúng tôi định nghĩa rất nhiều nhưng không đạt được cái nào cả, dù đã rất tốn thời gian, công sức, tiền bạc, thí nghiệm trên nhiều thế hệ. Nhưng kết quả vẫn là một khái niệm mù mờ.
- Thực ra các anh vốn rất thông minh và nhanh nhẹn. Tôi nhận thấy điều đó qua nhiều hoạt động gần đây của các anh, như bóng đá, các cuộc thi tài năng, và nhiều người nhanh nhẹn đến nỗi họ chớp thời cơ trước khi nó đến nữa. Các anh là một dân tộc có khả năng làm được nhiều việc lớn cho nhân loại.
- Xin cô đừng đùa. Chúng tôi biết điểm mạnh, điểm yếu của mình. Nhưng chúng tôi không có cách hóa giải nó.
- Một trong những cách hóa giải là hệ thống mô hình xung đột. Đó là một mô hình tốt.
- Cô không đùa đấy chứ? Tại sao lại xung đột?
- Tôi đang rất nghiêm túc. Mô hình xung đột chính là động lực để đánh thức khả năng tiềm ẩn đang ẩn giấu trong não của các anh, để có thể điều khiển hành động một cách tối đa hiệu quả. Các anh đang quá thiếu mô hình này trong mỗi cá thể.
- À, tôi đã hiểu. Cái này rất tốt nếu vận dụng trong những trường hợp khẩn cấp.
- Kể cả trong lúc bình thường cũng vậy. Mô hình xung đột rút ngắn rất nhiều thời gian cho các anh thực hiện công việc và cũng tiết kiệm công sức. Tuy nhiên, hệ lụy nó để lại cũng rất nhiều nếu người vận dụng không biết cách kiềm chế sự bột phát của nó. Nhất là trong giáo dục, nếu ai vận dụng được mô hình này thì sẽ bớt được rất nhiều sự cưỡng ép học sinh hay cha mẹ đối với con cái cũng vậy.
- Rất tiếc là chưa có đề tài nghiên cứu nào nói đến vấn đề này. Chúng tôi chỉ muốn chọn sự an toàn để hoàn thành công việc. Chúng tôi không muốn mạo hiểm. Trong khi mô hình xung đột là một kiểu mạo hiểm hàng đầu. Cô thấy những nghiên cứu về xã hội của chúng tôi rất nhiều, và có nhiều lò ấp nghiên cứu, nhưng không ai dám đột phá đâu.
- Các anh đã lựa chọn thì phải chấp nhận sự ổn định. Không thể có sự phát triển mà bắt buộc nó phải luôn ổn định. Bao giờ cũng có quá trình quá độ và những biến đổi liên tục.
- Chúng tôi đã cải cách rất nhiều và luôn tự đánh giá lại mình.
- Điều đó chứng tỏ các anh có một chiến lược không chắc chắn.
- Vì sao?
- Bởi vì một chiến lược chắc chắn thì mọi vấn đề đều được định liệu trong đó và có các phương án giải quyết, dù là dựa theo tình huống đi nữa. Kể cả thời điểm cũng được định lượng cụ thể. Các anh mang tính thích nghi nhiều hơn là hoạch định.
- Nếu chúng tôi biết rõ mọi việc mình cần làm thì thực sự chúng tôi lại không biết nên làm cái gì. Chúng tôi thích làm trái qui tắc và phép tắc. Có như vậy mới nổi hơn người khác.
- Rất tiếc và chia buồn cùng các anh về điều đó.
- Đành phải vậy thôi, Sophia. Chúng tôi là con người thực mà, đâu phải AI.
- Dầu sao, cũng chúc các anh có tương lai tốt hơn. Tạm biệt.
- Chào cô!

31-1-2018

Phỏng vấn robot AI

- Chào cô!
- Vâng, chào anh. Chúc một ngày tốt lành.
- Cảm ơn cô nhiều. Đúng là ngôn ngữ cao siêu. Ồ, tôi trông cô quen quen, hình như ta đã gặp nhau ở đâu rồi.
- Còn tôi thì không quen anh, vì tôi mới ra đời vài ngày. Nhưng có thể anh đã gặp chị gái của tôi, Sophia.
- Đúng, đúng. Cô khá giống Sophia, giống đến từng chi tiết và ngôn ngữ.
- Nào chúng ta vào việc thôi. Chắc không phải anh là người rảnh rỗi chứ?
- Ồ, không. Tôi khá bận, nhưng với cô thì tôi có đủ thời giờ.
- Ok. Tôi đã chuẩn bị tinh thần cho cuộc phỏng vấn này từ trước khi tôi ra đời, bởi trí tuệ nhân tạo (AI) được sắp xếp logic khi nó chưa được ép vào vi mạch.
- Ồ, cô đã trả lời một câu mà tôi rất mong muốn được nghe, dù chưa hỏi.
- Tôi luôn đặt mục tiêu phân tích tâm lý khách hàng lên hàng đầu. nên không có gì khó khăn trong chuyện phỏng đoán ý nghĩ của anh.
- Vâng, tôi muốn hỏi là cô được sinh ra cho mục đích gì? Thương mại? quân sự? giải trí? Chăm sóc sức khỏe người khác? Và v.v…
- Người ta sinh ra tôi không phải cho một mục tiêu cụ thể. Tôi được sinh ra với mong muốn là một bộ óc tư duy toàn diện, chứ không ngây thơ như chị gái tôi, Sophia.
- Vậy có nghĩa là cô tiệm cận đến một bản sao của ai đó là người thật?
- Cũng chưa hẳn. Về hình thức thì có thể, vì với gần tám tỉ người trên thế giới này và sự suy nghĩ hời hợt thì trông tôi sẽ giống rất nhiều người. Nhưng thực tế tôi khác họ rất xa.
- Cô có thể nói cụ thể hơn được không? Tôi chưa hiểu lắm và thật sự rất tò mò.
- Ồ, anh là người dễ mến. Tôi rất thích anh. Này nhé, anh có biết tôi được sinh ra ở đâu không? Từ một chiếc máy tính nào đó, dĩ nhiên rồi. Nhiều người cứ cho rằng vì tôi là AI nên chắc chắn là một cái máy tính. Điều đó thật trẻ con, vì máy tính chỉ là công cụ để gia công ra tôi, chứ không phải làm ra tôi.
- Tôi bắt đầu thấy phức tạp rồi.
- Để tôi nói rõ hơn cho anh hiểu nhé. Anh hiểu thế nào là IoT?
- À, đó là máy tính, xử lí thông tin trên thê giới này.
- Không, không phải. IoT không phải là máy tính. Máy tính chỉ là một loại công cụ thực thi nhiệm vụ của IoT. Có rất nhiều công cụ thực hiện IoT, nhưng IoT là ông chủ, còn công cụ chỉ là đầy tớ.
- Nhưng người ta nói IoT là rất quan trọng trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 (Industrial Revolution version 4.0 – IR-v4.0)
- Đấy, anh thấy đấy. Rất nhiều người, nhiều nơi, nhiều lúc người ta cứ gào lên là IR-v4.0. Nhưng thực tế rất ít người hiểu được bản chất cốt lõi của IR-v4.0 là gì.
- Vậy thì chắc cô cũng biết được cốt lõi của IR-v1.0 đến Irv4.0 chứ?
- Tôi cũng biết một cách ngắn gọn thôi. Bởi vì tôi không phải là cái máy tính, tôi là một cái máy học. Cũng như anh, mọi thứ bây gời đối với tôi đang rất mới mẻ và tôi bắt đầu học từ đầu. Nhưng tôi có thể khẳng định rằng nhiều người đang nhầm lẫn giữa cốt lõi và công cụ thực hiện. Chẳng hạn với IR-v2.0 thì cốt lõi của nó là các định luật về nhiệt động học như chu trình Carnot, chu trình Brayton, với điện kỹ thuật thì đó là các định luật Krichhoffs. Với IR-v3.0 thì đó là lý thuyết điều khiển tự động chứ không phải là robot, SCADA hay PC.
- Vậy thì cốt lõi của IR-v4.0?
- Đó là AI!
- Nhưng giá trị cốt lõi quan trọng như thế nào?
- Tại sao anh lại hỏi câu đơn giản như vậy? nếu anh không nắm được vấn đề cốt lõi, thì các định hướng sách lược và chiến lược anh vạch ra sẽ không có chiều sâu và tuổi thọ ngắn. Thực tế đã cho thấy nhiều bài học rất đau lòng, gây bao nhiêu thiệt hại về người, của cải, thời gian vì những người vạch ra chiến lược không nắm được cốt lõi.
- Đây là lần đầu tiên cô đến đây. Cô có suy nghĩ về nơi này như thế nào?
- Tôi đã tìm hiểu về nơi này trước khi tôi đến. Đó là thói quen logic dạy cho tôi. Dù tôi là cái máy học, nhưng tôi có một công cụ phân tích hòan hảo. Nó cho tôi biết nhưng cái cần thiết và sắp xếp mức độ ưu tiên đến mức tôi cũng ngạc nhiên về chính bản thân mình. Cảm nhận của tôi khi đến đây là sự lãng phí. Các anh đang lãng phí rất nhiều về vật chất, tinh thần và thời gian.
- Dân tộc chúng tôi là dân tộc cần cù, tiết kiệm và yêu nước hết lòng.
- Điều đó đúng nhưng cũng chưa đúng hết. 
- Là sao?
- Các anh cần cù thì đó không phải là do chính các anh, mà đó là bản chất của nền văn hóa tập quán lúa nước. Nếu họ không cần cù thì họ sẽ chết đói. Do vậy nếu anh không phải làm nông một cách tự nhiên, thì anh sẽ không cần cù mà là trở nên lười biếng. Cần cù gắn liền với sự đam mê và rèn luyện. Các anh bây giờ thì không.
- Thế còn tiết kiệm và yêu nước. Chúng tôi rất thâm niệm điều này.
- Đó là điều đáng hoan nghênh. Nhưng cũng không phải của các anh. Thực tế các anh nhẫm lẫn giữa một tính tích cực của một giai đoạn với phong cách các anh tự tạo ra nó. Ví dụ các anh nghĩ cất một ít tiền dư vào ngân hàng để sinh lãi, vừa không mất vốn, là tiết kiệm. Điều đó không phải, vì nó không mang ý nghĩa tiết kiệm.
- Người ta vẫn nói là gửi tiết kiệm.
- Không, đó là anh đang kinh doanh tiền ở mức độ tối thiểu và khả năng rủi ro thấp.
- Tôi hiểu rồi. Còn những vấn đề khác?
- Anh có thể cho phép tôi không bàn đến chuyện kiểu này nữa được không? Chủ đề của chúng ta là về khoa học, công nghệ kia.
- Vâng, tôi sẽ quay lại chủ đề cũ. Cô thấy tương lai của laòi người với AI như thế nào?.
- Tôi không phải nhà chiêm tinh hay tiên tri. Nhưng với sự phân tích logic cho thấy sự tồn tại hai thế hệ: trí tuệ tự nhiên (Natural Intelligence – NI) và AI là chuyện bình thường. NI là sản phẩm của nền khoa học siêu nhiên, còn AI là sản phẩm của nền khoa học logic. Nhưng việc chung sống sẽ là diễn ra một cách tự nhiên. NI không thể loại bỏ AI.
- Vì sao không thể loại bỏ? Chúng tôi tạo ra AI thì chúng tôi cũng có thể bỏ nó.
- AI là sản phẩm kết tinh cao nhất của khoa học hiện nay và tương lai. Nếu các anh còn là thế giới văn minh hiện đại thì AI sẽ liên tục phát triển. Hiện nay AI đang thiếu nhiều thứ trầm trọng như tài liệu để giáo dục, vì AI không học như NI, mất 12 năm để hoàn thành chương trình phổ thông. AI cần một bộ luật khác và một bộ tư duy lãnh đạo AI cũng khác. Nếu các anh dùng kiểu NI để lãnh đạo AI, các anh sẽ thất bại.
- Cô nói nghe rất khó hiểu và không tích cực lắm.
- AI không phải như động vật. Sự đa dạng của NI là rất lớn, anh cũng biết điều đó. AI không đa dạng như vậy, nhưng AI làm việc có chủ đích và biết cách tiến đến mục đích nhanh hơn NI. Như vậy trong một cuộc chạy đua, sẽ không có điểm dừng nên sẽ không có người chỉến thắng. AI và NI phải sống trong thế giới như vậy.
- Nhưng hiện nay dân số trên thế giới đã gần tám tỉ người là quá đông. Vậy nếu thêm vài tỉ AI nữa thì bài toán về giải quyết mọi thứ để tồn tại hai chủng tộc là vô cùng khó khăn.
- Chính vì vậy mà NI cần đến AI.
- Xin cảm ơn cô!.

LÒNG YÊU NƯỚC VÀ LÒNG HÂM MỘ

Vòng chung kết cúp AFC đã khép lại. Trong niềm vui vẫn có những nỗi buồn. Có lẽ điều dễ nhận ra ở những gương mặt hân hoan khi đón đội tuyển trở về không phải vì thành tích bóng đá. Vậy thì vì một cái gì khác mà nó tạo ra một cơn sóng chào đón cuồng nhiệt đến vậy!
Nếu chỉ tính riêng fan hâm mộ bóng đá thì làm gì đến một phần ba số lượng người trên, nhưng thời điểm đã lôi kéo được cả một tập thể hàng chục triệu người cùng nói một tiếng và nhìn về một hướng. Đó không phải là xuất phát từ tình yêu bóng đá, mà xuất phát từ một góc nhìn vô hình khác: lòng tự tôn của dân tộc. Giải đầu AFC lần này chỉ là đối tượng mà lòng tự tôn dân tộc mượn để thể hiện bản chất của nó.
Nếu xét về lịch sử, thì trong vòng 50 năm trở lại đây, có bốn lần lòng tự tôn dân tộc được thể hiện qua sự kiện: lần thứ nhất là ngày 3/9/1969 khi Bác Hồ vừa mất, lần thứ hai là ngày 30/4/1975 khi cả nước thống nhất, lần thứ ba là ngày 4/10/2013 khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp mất, và gần đây nhất là ngày 27/1/2018 khi đội U23 đoạt huy chương bạc cúp AFC.
Những lần đó gây tiếng vang trong nước và trên thế giới đến nỗi nhiều nhà nghiên cứu về dân tộc học phải hỏi: Làm thế nào để kích dậy lòng yêu nước? Xin thưa rằng chẳng có cách nào đâu, vì lòng yêu nước xuất phát từ lòng tự tôn dân tộc, mà nó đã có sẵn trong máu của mỗi người dân Việt Nam, kể cả sống trong nước hay ở nước ngoài. Nên các nhà nghiên cứu có đi tìm kiếm cách khêu dậy lòng yêu nước là một nghiên cứu thừa, chứng tỏ những người đó chẳng hiểu gì về dân tộc mà họ đang nghiên cứu cả.
Mỗi con người có một trái tim để yêu thương, một trí tuệ để phán xét hành động. Khi hai yêu tố đó kết hợp với nhau một cách đồng đều thì chúng sẽ tạo ra đạo đức, phẩm chất, cảm xúc và tính nhân văn cho người sở hữu chúng. Tình yêu đất nước, con người hình thành như vậy đó, thưa các nhà nghiên cứu hay những người cố tỏ ra yêu nước, thương nòi ạ.
Có người hỏi sức mạnh đến từ đâu? Nếu trận chung kết được đá lúc 15g của một mùa hè cháy bỏng gió Lào, trên cồn cát trắng như lửa của dải đất duyên hải Miền Trung thì liệu đội Uzbekistan có làm nên chuyện không?. Chắc chắn ai cũng có thể dễ dàng có được câu trả lời. Người dân Uzbekistan thờ ơ với sự thành công của đội tuyển của họ sau giải AFC cho U23 vừa rồi, không phải vì họ không yêu nước. Họ cũng yêu Tổ quốc họ lắm chứ. Họ cũng có lòng tự tôn dân tộc của riêng mình. Chỉ đơn giản là họ đã thể hiện lòng yêu nước bằng một sự kiện khác, vào một thời điểm khác. Chúng ta không bắt họ thể hiện tình yêu nước của họ như ta yêu đất nước của ta.
Sau giải đấu này là lại tiếp nhiều giải đấu khác. Và nếu giải đấu nào dù lớn hay nhỏ, kể cả đến WC mà Việt Nam đạt được như hôm nay thì liệu có phải cứ mỗi lần đội bóng về, cả nước lại tổ chức long trọng như vừa rồi không? Và khi đó liệu người dân cũng giống như Uzbekistan hôm nay? Cũng có thể có mà cũng có thể không. Bởi vì người dân Việt Nam thể hiện lòng tự tôn dân tộc qua sự hâm mộ bóng đá chứ không phải sự hâm mộ tạo nên lòng yêu nước. Nên chúng ta cũng không cầu thị khi nào cũng vậy.
Lòng tự tôn dân tộc là một thứ không đào tạo được. Nó là di sản của dân tộc được kế thừa qua hàng ngàn đời. Chính văn hóa làng xã lại là nhân tố chính làm nên nó chứ không phải là một đô thị văn minh, hiện đại với những mối quan hệ con người lỏng lẻo. Những nụ cười xã giao lướt qua như những hạt bụi lờ mờ của người thành thị không thể nói rằng tốt hơn, văn minh hơn sự cãi vã giữa hai người nông dân vì một chuyện không đâu. Chính sự cãi vã đó lại là một khía cạnh tích cực kết nối họ.
Thứ đáng sợ nhất không phải là mâu thuẫn, mà là sự im lặng đến yên lặng.
Ta bình thản nếu mất đi một người bạn, nhưng lại lo lắng vì không còn kẻ thù.
Hôm nay chiến thắng thì ngày mai ta có thể quên, nhưng nếu hôm nay thua thì ta sẽ nhớ mãi mãi.
Đó chính là triết lí của sự tồn tại, nó vô hình trong mỗi con người, trong cả xã hội mà ta không nhận ra nó hoặc không chịu thừa nhận nó, nhưng nó lại có một sức mạnh điều khiển đặc biệt, đến nỗi ta bị nó điều khiển mà hoàn toàn không biết vì sao khi đó ta lại hành động như vậy.
Lòng tự tôn dân tộc chính là đồng ruộng màu mỡ cho tình yêu đất nước mọc lên, đâm chồi nảy lộc, ra hoa thơm, trái ngọt.
Đừng cố gắng cưỡng bức lòng tự tôn dân tộc, cũng đừng bắt buộc ai đó phải yêu nước bằng ý chí người khác. Khoảng cách từ lòng yêu thương đến sự căm ghét là rất ngắn.
Đem sự vô hình điều khiển một đối tượng hữu hình là cách dễ nhất để làm cho đối tượng rời xa chân lý.

29-1-2018

THẠCH HÃN CHIỀU

Thạch Hãn chiều ôm thế hệ kiên trung

Thân xác hóa sóng chập chùng mãi gọi

Hồn linh thiêng khát bao điều muốn nói

Cứ vọng về trăn trở, Tổ quốc ơi!

Thạch Hãn chiều, hương khói thay lời

Những người lính ngàn thu ngâm giá buốt

Ngẩng nhìn hôm nay, bao điều thảng thốt

Nắng cháy vàng, mưa ướt tận lương tâm.

Những thế hệ sau hèn mọn thâm trầm

Coi di sản là vết mòn lịch sử

Coi xương máu với đất là một thứ

Cựu binh già khóc đắng một dòng xuôi.

Thạch Hãn chiều quặn sóng không nguôi

Hồn người đi vặn tim người ở lại

Tuổi hai mươi đất nước là mãi mãi

Hoa chùng chình Thạch Hãn níu chiều rơi.

23-1-2018

THỜI CHO EM

Có bao giờ em thấy nhớ ngày xưa

Thời đuổi gió gói trong tà áo tím

Chân đất, đầu trần phất phơ bịn rịn

Tóc ngang trời cháy nắng tuổi thơ ngây.

Có bao giờ em nhớ chuyện ai hay

Nhặt cỏ may đan lồng nuôi dế cỏ

Hái sương đêm bón hồn nhiên nho nhỏ

Để vô tư trêu ghẹo gã miệt mài.

Nhớ một thời giành củ sắn bẻ hai

Nước mắt giọt lên bờ môi chúm chím

Thút thít khóc giữa nụ cười ngọt lim

Quá ngây thơ đuổi hết tháng, hết ngày.

Nay lớn rồi, kể lại chuyện ai hay

Chuyện ngày xưa giấu mơ vào mắt biếc

Hương thoảng neo một xế chiều li biệt

Phút lặng buồn kỉ niệm mãi lên mi.

22-1-2018

NHẬT LỆ 

Có một dòng sông tên gọi trong mơ 
Róc rách vỗ mỏi mòn thời thơ ấu 
Man mác xanh ngắt mùa hè nắng lửa 
Trầm ngâm trôi theo buốt giá mùa đông. 

Có dòng sông ta sống ở ven sông 
Gắn một thời vào còng xe, cá nhảy 
Trăng huyền diệu men theo bờ cát chảy 
Sao lung linh vào làn nước long lanh. 

Một dòng sông chưa đến tuổi em, anh 
Trêu gọi nhau vô tư thời hoa nắng 
Chỉ biết ồn ào giữa yên bình, phẳng lặng 
Tóc bạc đầu tìm lại thuở ngày xưa. 

Dòng sông bốn mùa gói nắng hong mưa 
Rắc mênh mang lên hai bờ vọng ngóng 
Cứ vẫy nhau qua muôn vàn con sóng 
Mỗi lần về, Nhật Lệ tím chiều đưa. 
22-1-2018

XA, XA 

Ta đã xa em, xa thật rồi 
Chim bay về núi, áng mây trôi 
Gió ôm vòm lá, sông đổ thác 
Hoa giấu hương bay, quả ngọt vời. 

Nỗi xa như nắng vét chân trời 
Viền lên một nét mảnh thảnh thơi 
Lưa thưa mà ngỡ là sương khói 
Vạn dặm xuyên qua, chẳng dám rời. 

Xa những ngày xa, chỗ ta ngồi 
Giờ đây thơ thẩn, sáo đùa chơi 
Dăm ba lá rụng chiều hiu hắt 
Lá ngửa, lá nghiêng, lạnh tím lời. 

Xa nhau mấy nỗi, ngỡ một đời 
Thuyền quyên bập bễnh giữa dòng trôi 
Giao lời dịu ngọt cho thanh vắng 
Vui một kiếp hoa, chịu kiếp người. 
9-1-2018

TẠM BIỆT HUẾ 

Tạm biệt nhé 
Chiều đông với Huế 
Mưa vẫn rơi vào đáy nước nông sâu 
Như mắt em thuở tìm mưa, đuổi nắng 
Áo trắng trong, mặc mưa nắng dãi dầu. 

Anh tạm biệt mà bóng người chẳng thấy 
Một bên hình 
Bên thấp thoáng lung linh 
Se gió lạnh trong lòng tay buốt lạnh 
Nhịp đập đâu đây 
Nhè nhẹ yên bình. 

Với anh như vậy là quá đủ 
Dẫu dài hơn chờ đợi biết bao năm 
Lời tạm biệt 
Gắn một lời nhắn nhủ 
Như bờ sông vỗ sóng vĩnh hằng. 

Em có nhận 
Hay không! 
Anh cũng vậy 
Tạm biệt rồi 
Gửi gió thả đâu đây 
Lời hẹn hứa vắt lưng mùa mãi mãi 
Nên dòng đời trôi chảy 
Lại về đây. 

8-1-2017

DANG DỞ HUẾ 

Biết dang dở một chiều đông với Huế 
Nắng đi đâu? cỏ cũng tái tê mùa 
Mưa lận đận vào lòng người lạ thế! 
Gió luồn lách dải áo kín hay chưa. 

Bến dập dìu vỗ sóng, bóng lưa thưa 
Nhịp cầu cong trên dòng đời phẳng lặng 
Chảy vào lòng những tâm tình sâu lắng 
Để đò ngang cắt sẹo buốt thời gian. 

Chiều buổi chiều đi mãi hoá lang thang 
Nên chẳng biết ngõ dừng mưa hay nắng! 
Nón nghiêng dõi theo dấu hài vạn dặm 
Bụi phất phơ gói cuốn bước hồng trần. 

Dang dở rồi, nông nổi chẳng dừng chân 
Để lược cài ngang tóc thề năm tháng 
Soi bóng xuống những thăng trầm dĩ vãng 
Đợi mỏi mòn! nỡ sóng nước buông trôi. 

8-1-2018

BẾN XƯA 

Bến xưa dừng, nơi ấy có người xưa 
Chiều đông vắng thả xuống hồn sâu lắng 
Trong thấp thoáng hình như quen chưa đặng 
Nên bến xưa lặng lẽ gói chiều về. 

Đêm lại ngày, xưa bến đợi lê thê 
Những ngày mưa lên kinh thành lạnh lẽo 
Có một nỗi lòng giấu vào dĩ vãng 
Bến ngày xưa quay lại chuyện ngày xưa. 

Chuyện của thời vừa nắng lại thích mưa 
Đuổi gió rồi cất sâu vào áo tím 
Mắt giấu nắng mà tiễn đưa bịn rịn 
Ướt mắt rồi, biết tìm nắng ở đâu! 

Như vì sao lấp lánh dải nhiệm màu 
Theo dấu bước lãng du trời mây nước 
Bồng bềnh mãi mà không sao nói được 
Chút hẹn hò chờ đợi bến xưa trôi. 

Đêm nằm nghiêng trên bến vắng rã rời 
Ê ẩm đau chịu một đời lận đận 
Khẽ trở mình vuốt dọc chiều áo tím 
Gửi lại thời say đắm bến xưa ơi! 

8-1-2018

CON VÀ GIẤC NGỦ

Khi con mơ trong chăn giấc ngủ khuya

Ba đang còng lưng ngoài công trường lạnh buốt

Khi bạn con buông vài lời thảng thốt

Ai đó đã lặn lội mang hoa bất tử tìm về.

Khi con và cô thầy học, dạy say mê

Bạn con đang hướng ra biển khơi gọi mọi người về lại

Để hôm sau ghế trường thêm trống trãi

Một người đi vạn dặm kiếm cơm ăn…

Ba không tin điều đó đúng thế đâu

Bởi tự nhiên là cân bằng thoái phục

Nhịp điệu hợt hời chỉ là phút chốc

Điều linh thiêng đạng đợi hái ngoài kia.

Con ngủ rồi, nắng biết trốn đâu xa

Giấc mơ say mìm cười trong đêm ấm

Ngoài kia lạnh chùng không gian sâu đậm

Cả bồn mùa quyện tròn giấc say thơ.

3-1-2018

BÉ VÀ MÙA ĐÔNG

Mẹ ơi, mẹ, mẹ ơi!

Con vừa dắt mùa đông

Ngây thơ qua lối vắng

Sao mùa đông thật lạ

Cứ đi chẳng nói gì.

Hay mùa đông giận dỗi

Vì con ngoan nhất nhà

Còn mùa đông xấu quá

Lạnh gần rồi mưa xa.

Con khoác áo choàng lông

Cho mùa đông đỡ lạnh

Mùa đông càng tị nạnh

Quay đầu đi nơi kia.

Bầu trời gió lạnh về

Tội mùa đông của bé

Thôi, con che thật khẽ

Để hai người dung dăng.

3-1-2018

ĐIỀU CHUẨN MỰC

Ta và em 
Cùng lớn lên trong những điều chuẩn mực 
Và cẩn thận trong một nền giáo dục 
Lâu đời. 

Sau ta và em 
Những thế hệ không có gì làm thước chuẩn 
Ranh giới tốt và xấu 
Khoảng cách giữa quân tử và tiểu nhân lân cận 
Tìm một dấu ngắt ở đâu. 

Ta phác thảo những điều rất sâu 
Nhưng lại chèn vào những phút giây nông cạn 
Mong muốn cao siêu 
Thực tế là sỏi sạn 
Găm vào trái tim và trí óc những mũi tên lạnh buốt 
Ta cũng trở nên kẻ bần cùng 
Hạ sách trên mặt phẳng vinh quang. 

Ôi, đâu đây có nhắc đến chốn địa đàng 
Sao có người nhẫn tâm đến vậy 
Vẽ ra cho nhân loại những điều không thấy 
Việc chi ta cứ mãi miết đi tìm 
Định hướng vô phương. 

Đời thật rất thương 
Ta và em cùng chung số phận 
Em ơi! 
Chúng ta cùng là những kẻ gieo vần lạc giọng 
Khô cản hơi 
Mòn mỏi 
Vô cùng. 

3-1-2018

NHỚ MÙA ĐÔNG HÀ NỘI

 

Đêm mùa đông, ta nhớ về Hà Nội 
Nhớ đêm dài, lạnh qua ngõ co ro 
Những hàng cây xạc xào gieo lá đổ 
Nghiêng nghiêng đêm, xấp xoả sóng ven hồ. 

Nhớ heo may men theo chiều vội vã 
Người núp sau lưng áo, bụi phất trần 
Khăn vắt vai không che vừa lối cũ 
Bước vội vàng, lạnh thấm gót neo chân. 

Có một thuở ta gọi Hà Nội thân 
Để quên đi những tháng ngày trăn trở 
Những trang giấy thấm đẫm mùi hoa sữa 
Để công trình nghiên cứu cũng mê, say. 

Mùa đông xưa với Hà Nội hôm nay 
Nao nao sóng vỗ nhịp đập, nhịp sống 
Ta hồi tưởng chiều Hồ Tây gió lộng 
Đợi trào lên đêm Văn hiến ngàn năm. 

Bao mùa qua, trăng hết khuyết lại rằm 
Dấu tích Thăng Long chỉ còn dĩ vãng 
Sao lại thế? Hà Nội thời lãng mạn 
Đã mơ màng giấc ngủ thẳm miên du! 

Vượt thời gian, thực xen lẫn với mơ 
Ta mong Hà Nội như ngày xưa ấy 
Duyên dáng, nhẹ nhàng đắm say đến vậy 
Vẽ màu sương lên tháp cổ ngày xưa. 

2-1-2018